Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (21) - Μαλλοί

Από το επεισόδιο στον Ύφαση και μετά, ο Αλέξανδρος σιγά-σιγά επιστρέφει στα κέντρα της αυτοκρατορίας του. Πορεία επιστροφής. Δίνει μάχες ακόμα, υποτάσσει μικρά ινδικά βασίλεια. Στη χώρα των Μαλλών, στον κάτω ρου του Ινδού ποταμού, τραυματίζεται βαριά από βέλος στο στήθος. Για μέρες πολλές είναι εκτός μάχης. Συνέρχεται. Αναρρώνει. Ο Ηφαιστίων, μαζί με τον Περδίκκα, αναλαμβάνει τη διοίκηση των χερσαίων δυνάμεων. Ο Αλέξανδρος ακολουθεί με πλοία και σχεδίες. Σε λίγο θα φτάσουν στο δέλτα του Ινδού... 

Το ποίημα είναι κάτι σαν υστερόγραφο σε επιστολή που στέλνει ο Ευμένης, ο γραμματέας του Αλεξάνδρου, προς την Ολυμπιάδα. Από τις ιστορικές πηγές γνωρίζουμε πως, πράγματι, ο Ηφαιστίων έτυχε να αλληλογραφεί απευθεία με τη μητέρα του φίλου του... 

Μαλλοί

οι Μαλλοί, Βασίλισσα, βέλος των Μαλλών παρά δάκτυλο

στην αθανασία να οδηγήσει το γιο σου και φίλο μου λατρευτό!

ο Ευμένης με διαταγή του βασιλιά σού περιγράφει

τη μάχη, το χτύπημα, την κατάληξη, την οδυνηρή αφαίρεση του βέλους,

κι ότι απύρετος πια και ήρεμος ο Αλέξανδρος αναπαύεται, συνέρχεται.

πάντα δίπλα του εγώ.

μεθαύριο όμως στην πορεία σε δυό θα χωριστεί και πάλι ο στρατός

και προπορεύομαι στην όχθη του Ινδού,

ενώ με πλοίο ο Αλέξανδρος ακολουθεί,

και θα αναρρώσει πλήρως…

ουλή επί ουλών η εκστρατεία θα τον γιάνει.

χαίρε, Βασίλισσα, του Δία γίνε ευχέτιδα

για γιο και στράτευμα πιστό!

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (20) - Ύφασης

... και στο πέμπτο ποτάμι της Πενταποταμίας, στον Ύφαση (σημερινό Beas), οι στρατιώτες αρνήθηκαν να προχωρήσουν! Ο Αλέξανδρος επέμενε, επιχειρηματολογούσε, ίσως και να παρακάλεσε. Οι στρατιώτες σταθερά αρνήθηκαν. Ο Ύφασης θα γινόταν το ανατολικότερο όριο μιας κατακτητικής πορείας... 
Θυμωμένος, ο Αλέξανδρος κλείστηκε τρεις μέρες στη σκηνή του. Όταν βγήκε, έδωσε το σύνθημα της επιστροφής. Θα ακολουθούσαν το ρου του Ινδού... 

Στο ποίημα περιγράφεται η στιγμή που ο Ηφαιστίων αποφασίζει να μπει στην σκηνή και να παροτρύνει τον Αλέξανδρο να δώσει τόπο στην οργή. Μπορούμε να φανταστούμε - ξέροντας σε ποιο βαθμό οι δυό φίλοι είχαν ταυτόσημες απόψεις - ότι θα ήταν και για τον Ηφαιστίωνα οδυνηρό να θέσει τέρμα στην εκστρατεία (είχε περάσει η περίοδος των βροχών που ταλαιπώρησε τους στρατιώτες, έβλεπε πως οι συνθήκες ήταν ευνοϊκές για να συνεχίζουν). Αποκαλυπτικός ο τελευταίος στίχος... 

ΥΦΑΣΗΣ

η σκηνή σου – σκηνή μου - κλειστή.

τρίτη μέρα η στρατιά σε σημειωτόν,

σχεδία ούτε μία σε δέκα στάδια όχθη.

ακίνητοι, με άδεια χέρια με κοιτάζουν όλοι.

η βροχή από εβδομάδες μέτωπο αμελητέο,

ένα ποτάμι πνευμονίες ο Ύφασης, προλέγαμε,

κι όμως νά, με ήλιο κάθε ξημέρωμα...

αντέχουμε, σκέφτομαι.

αλλά…

αλλά δέκα χρόνια ξένη ανατολή

δέκα χρόνια πόρνες

δέκα χρόνια αίμα, τιμητικές κηδείες

δέκα χρόνια πολιορκία στο αύριο

δέκα χρόνια οι κύβοι στην πλειστοβολίνδα…

είναι πολλά, όντως πολλά…

κι όλοι να με κοιτάζουν, δυναμώνει η σιωπή.

Ιθάκες τρισμύριες το βλέμμα τους!

θα μπω. 

θα μπω και θα σου πω:

Αχιλλέα, ως εδώ, ανασύνταξη, (του χρόνου βλέπουμε…) 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (19) - Πενταποταμία

Το 326πΧ ο Αλέξανδρος, 30 χρονών πια, εκστρατεύει πέρα από τα ανατολικά όρια της παλαιάς περσικής επικράτειας. Μπαίνει στην κυρίως Ινδία και μετά τη μάχη στον Υδάσπη ποταμό, εξασφαλίζει τον έλεγχο της Πενταποταμίας (του σημερινού Punjab).

15 χρόνια πριν, στη Μίεζα, ο μεγάλος δάσκαλος Αριστοτέλης τού είχε διδάξει ότι η Ασία τελειώνει στο Μεγάλο Ανατολικό Ωκεανό. Προς τα κει θέλει να προχωρήσει ο Αλέξανδρος για να κάνει δική του όλη την Ασία...

Το ποίημα αναφέρεται σ' αυτή τη φάση της εκστρατείας. Με αφορμή μια οικεία στιγμή μεταξύ τους, ο Ηφαιστίων μετρά τις ουλές από τις πληγές στο σώμα του Αλεξάνδρου. Έρωτας, παρελθόν κι οράματα για το μέλλον μπερδεύονται σε λίγους στίχους. Το ότι ο Ηφαιστίων, όπως και στο προηγούμενο ποίημα, ανακαλεί πάλι εικόνες από την εφηβεία στη Μίεζα, σημαίνει ότι η σχέση τους έχει εξελιχτεί, έχει ωριμάσει (μην ξεχνάμε ότι ο Αλέξανδρος είναι ήδη παντρεμένος με τη Ροξάνη...)

ΠΕΝΤΑΠΟΤΑΜΙΑ

 
Πενταποταμία.
και δέκα τα δάχτυλά μου, είκοσι τα φιλιά
στις πέντε ουλές των πληγών σου
γυμνέ μου φίλε, παράτολμε Αλέξανδρε!
 
- η χώρα γόνιμη, λαός πολύς και υπάκουος.
στον Υδάσπη δύσκολη, πολύνεκρη η μάχη
αλλά επικρατήσαμε.-
 
μην αφαιρείσαι!
τα ηλιοβασιλέματα της Μίεζας θυμήσου
όταν άθικτο από πληγές το σώμα σου,
και σώμα μου, η μιά μας ηδονή
όριζε τα όρια εκστρατείας ονειρεμένης.
εν ηδονή θυμήσου
το Δάσκαλο, το στόχο:
 
τον πέρα από την Ασία Μεγάλο Ωκεανό,
και πύλη του η Πενταποταμία.
 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (18) - Αλεξάνδρεια Εσχάτη

Η Αλεξάνδρεια Εσχάτη δεν είναι η τελευταία πόλη που ίδρυσε ο Μέγας Αλέξανδρος. Είναι όμως η πιο βορεινή. Οι περισσότεροι ιστορικοί δέχονται ότι ιδρύθηκε στη νότια όχθη του Ιαξάρτη (Syr Daria), εκεί όπου σήμερα βρίσκεται η πόλη Khujand του Τατζικιστάν. 
Ο Ιαξάρτης ποταμός ήταν το βόρειο σύνορο της επικράτειας του Αλεξάνδρου. Πέρα από το ποτάμι ήταν οι Σκύθες. Ο Αλέξανδρος τους είχε νικήσει αλλά δεν προχώρησε στην περιοχή τους. Και οι Σκύθες κρατούσαν στάση επιφυλακτική. 
Η Αλεξάνδρεια Εσχάτη, μας λένε οι ιστορικές πηγές, είχε περίμετρο 6 χιλιόμετρα. Το περιμετρικό τείχος χτίστηκε σε... 20 μόλις μέρες και ήταν πλινθοδομή! Μπορούμε να υποθέσουμε ότι οι Σκύθες, βλέποντας ότι οι Έλληνες δημιουργούσαν ολόκληρη πόλη, και μάλιστα οχυρή, ακριβώς στα σύνορα, προσπάθησαν να συγκεντρώσουν στρατό για να εμποδίσουν τα έργα, αλλά η εξαιρετική ταχύτητα με την οποία πραγματοποίηθηκε η ανοικοδόμηση, δεν άφησε περιθώριο επέμβασης... 
Η πόλη αυτή, στην οποία ο Αλέξανδρος εκτός από φρουρά είχε εγκαταστήσει παλαίμαχους και τραυματίες, έμεινε ελληνική για 500 χρόνια!... 

Σύμφωνα με ορισμένες πηγές, ο Ηφαιστίων ήταν ειδικός - ή είχε με τα χρόνια αποκτήσει εμπειρία - σε θέματα επιμελητείας. Στο ποίημα, αναφέρει στον Αλέξανδρο πως το τείχος των 6 χιλιομέτρων μπορεί να τελειώσει σε 30 μέρες, μπορεί και πιο γρήγορα αν ο ίδιος ο Αλέξανδρος δίνει το καλό παράδειγμα στα συνεργεία. Προσφωνεί "Αχιλλέα" τον Αλέξανδρο. Δεν ήταν κολακεία - πολλές φορές παρομοιάζαν τη φιλία τους με τη φιλία των αχώριστων ηρώων της Ιλιάδας. Οι τελευταίοιι στίχοι είναι έξοχα ερωτικοί. 

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ ΕΣΧΑΤΗ

τριάντα στάδια τείχος, Αλέξανδρε,

συν τις πύλες: τριάντα ημερόνυχτα αδιάκοπης ανοικοδόμησης!

δύσκολο, όχι ακατόρθωτο, θα γίνει, Αχιλλέα μου!

κι όταν Αχιλλέας και Πάτροκλος

ζημώσουν σαν τους άλλους μέρα-νύχτα τον πιλό,

για όλους το παράδειγμα,

πιο σύντομος ακόμα ο χρόνος, θα το δεις.

οι Σκύθες μετά τα εγκαίνια ας εμφανιστούν…

αργά για να χτυπήσουν!

φίλε μου,

στη Μίεζα έβηφοι με όραμα, τέτοιο όνειρο:

σ’ αυτή την εσχατιά της γης

να σου φιλώ τον ώμο, να μου ψαύεις τα μαλλιά,

σε ολισθηρό μετάξι να έχουμε τυλιχτεί

ξεχνώντας αριθμούς και σχέδια,

είχαμε ποτέ, μα ποτέ μας φανταστεί ;…

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (17) - Μαρακάνδα

Το 329 πΧ ο Αλέξανδρος έφτασε στη Μαρακάνδα (τη σημερινή Σαμαρκάνδη), κομβική πόλη στο δρόμο του μεταξιού. 

Το ποίημα έχει τη μορφή επιστολής του Ηφαιστίωνα προς τον Ξενοκράτη, που εκείνη την εποχή ήταν επικεφαλής της Ακαδημείας στην Αθήνα. Ιστορικά, γίνεται αναφορά σε αλληλογραφία του Ξενοκράτη, τόσο με τον Αλέξανδρο, όσο με τον Ηφαιστίωνα. Ελάχιστα γνωρίζουμε για το περιεχόμενο...

Περιγράφεται η χτυπητή αντίθεση των πραγμάτων εκεί στην πολύ μακρινή Βακτρία: πλούτος αλλά κι ένδεια, κρύες νύχτες που γεμίζουν με αθηναϊκά φιλοσοφήματα (έργα πραγματικά των Ισοκράτη, Αριστοτέλη και Ξενοκράτη, που είχαν περιέλθει σε γνώση του Αλεξάνδρου), νέες χώρες όπου εγκαθίστανται ελληνικοί πληθυσμοί. Σε λίγο, στις όχθες του Ιαξάρτη θα ιδρυθεί η Αλεξάνδρεια η Εσχάτη, το βορειότερο σημείο της εκστρατείας. 

ΜΑΡΑΚΑΝΔΑ

στην πλούσια πόλη Μαρακάνδα

είδα, δάσκαλε Ξενοκράτη, τους Μακεδόνες μας

παλαίμαχους και νέους

τα μαχαίρια να γυαλίζουν με πολύτιμο πολύχρωμο μετάξι

τον ιδρώτα τους να σκουπίζουν,

όπως και τα πόδια τους, τη μύτη τους και, γιατί όχι,

με πολύτιμο μετάξι τα δυσώδη

της πρωινής ανάγκης!

επαίτες με περιλαγόνιο μεταξένιο

ένα θέαμα σύνηθες εδώ,

ένας κόσμος στα όρια των Σκυθών η Σογδιανή,

όπου κρύες μονότονες νύχτες εν αγρυπνία σε εξωθούν

να εμβαθύνεις στα περί σχετικότητας πραγμάτων,  

αντί περί πολιτείας, ή περί βασιλείας, ή περί ψυχής…

τα υφάσματα όταν λάβεις, δώρα του Βασιλιά,  

ντύσε απόρους εξωτικά,

και δόξασε, δάσκαλε, σεμνά

τους μαχητές μας, Έλληνες μακρινούς 

ενός νέου κόσμου στην όχθη του Ιαξάρτη!

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (16) - Περσέπολη

Για την πυρπόληση των ανακτόρων της Περσέπολης υπάρχουν ουσιαστικά δύο εκδοχές: ότι ο Αλέξανδρος είχε από πριν αποφασίσει ότι δεν έπρεπε να μείνει τίποτα από τα μεγαλοπρεπή κτίρια που είχε ανεγείρει η περσική δυναστεία, και η δεύτερη εκδοχή, πιο συναρπαστική, ότι στο τέλος μιας μεγάλη γιορτής με πλούσια οινοποσία, η Αθηναία εταίρα Θαϊδα πρότεινε να "τα κάψουν όλα", όπως είχαν κάψει οι Πέρσες την Ακρόπολη 150 χρόνια πριν. Και χωρίς να εκφράσει αντίρρηση ο Αλέξανδρος - ή και με την ενεργή συμμετοχή του - γρήγορα τα λόγια της εταίρας έγιναν πράξη...

Στο ποίημα, που διαδραματίζεται την αυγή της πυρπόλησης, ο Ηφαιστίων εκφράζει τη λύπη του για τα γενόμενα. Δεν παίρνει σαφή θέση για το ποιος ξεκίνησε τη φωτιά. Μέμφεται (με ήπιο τόνο) τον Αλέξανδρο που δεν εμπόδισε την πυρπόληση και λέει ότι η γιορταστική βραδιά θα μπορούσε να είχε τελειώσει πολύ πιο ευχάριστα. Υπενθυμίζει πως χρειάστηκαν να περάσουν με βήματα βαριά (τρικλίζοντας) από χώρους που ήδη λαμπάδιαζαν.

Στο τέλος μπαίνει ένα νέο στοιχείο: η οινοποσία, η μέθη. Στα πρώτα χρόνια της εκστρατείας ο Αλέξανδρος ήταν πολύ εγκρατής. Άρχισε να πίνει μετά τα 25 του. Μαζί του μάλλον κι ο Ηφαιστίων. Αποτέλεσμα - άμεσο ή έμμεσο - της κραιπάλης η καταστροφή της Περσέπολης; Δεν θα το μάθουμε ποτέ...

ΠΕΡΣΕΠΟΛΗ

 
κάηκαν! κάηκαν τα ανάκτορα, οι κήποι!
δάδες πολλές, αλλά η μία η πρώτη που έγλειψε
τα χρυσοποίκιλτα παραπετάσματα,
ποιανού χέρι, ποιανού θολού ματιού
δεν θα το μάθουμε ποτέ!
- ΘαΪδα μαινόμενη θα πουν μερικοί…
 
Περσέπολη!
ένα όνομα στην άμμο έμεινε,
ανάγλυφα βασιλικά, αστέγαστα..
 
γιατί, Αλέξανδρε;
δικό σου πια το ανάκτορο.
μ’ ένα σου νεύμα,
μ’ ένα σου νεύμα θα έσβηναν οι φλόγες,
μ’ ένα σου νεύμα
θα μας τύλιγε η νύχτα ήσυχα
και ήρεμα ερωτικά,
 
αντί να τρικλίζουμε σε αβέβαιους θαλάμους
με μάτια καιγόμενα,
στύλο προς στύλο να ψάχνουμε σκοτάδι λυτρωτικό 
σε αφύλακτες πύλες μέθης… 
 

Υπερηφάνεια για την ομοφυλόφιλη ιδιότητα

Για τη σημερινή εκδήλωση στην Πλατεία Κλαυθμώνος στην Αθήνα έχουν γραφεί πολλά και πολλά ακόμα θα διαβάσουμε τις επόμενες μέρες.
Δεν συμφωνώ με τον ισχυρισμό ότι εκ του αποτελέσματος κρίνεται ένα εγχείρημα. Πολλά πράγματα ξεκινάνε με καλό σκοπό, το αποτέλεσμα δεν δικαιώνει πάντα τις προσδοκίες.

Επίδειξη και πρόκληση δεν συνιστούν επιχειρήματα. Η σκέψη μου τριγυρνάει επίμονα στο ερώτημα: οι "άλλοι", αυτή η μεγάλη πλειοψηφία των "άλλων", τί εντυπώσεις θα αποκομίσουν; Οι καλοθελητές των τηλεοπτικών θα δώσουν τη δική τους οπτική αντίληψη, ως συνήθως. Πειστικός, αντικειμενικός σχολιασμός θα ακουστεί απόψε, αύριο;

Διαφωνώ και με την έννοια "υπερηφάνεια" (pride). Για ένα κατόρθωμα της ζωής μου, τη δημιουργία έργου, την επαγγελματική ή κοινωνική καταξίωση, μάλιστα, να νιώθω υπερήφανος. Αλλά να νιώθω υπερήφανος - και να το διαλαλώ κιόλας - για το πως συνουσιάζομαι ή απλώς ποια παρέα, ποια συντροφιά προτιμώ στο μακρύ ταξίδι της ζωής, όχι... όχι... Δεν έκανα τίποτα για να γεννηθώ όπως γεννήθηκα, δεν οδήγησα συνειδητά τις ορμές μου προς τη μία ή άλλη κατεύθυνση. Είμαι, απλούστατα, αυτός που είμαι. Αυτό δεν είναι λόγος υπερηφάνειας ή έπαρσης. Και η επίδειξη περισσεύει.

Η επιδεικτική "υπερηφάνεια" του ενός ενδέχεται να "τραυματίσει" την καλώς εννοούμενη αυτοεκτίμηση του "άλλου".
Αυτό επιδιώκουμε;