Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (14) - Αλεξάνδρεια η παρ' Αιγύπτω

Την άνοιξη του 331 ο Αλέξανδρος ίδρυσε την Αλεξάνδρεια.
Η παράδοση αναφέρει ότι ο Αλέξανδρος είδε στον ύπνο του τον Όμηρο που του υπέδειξε την περιοχή κοντά στη Μαιώτιδα Λίμνη, απέναντι από τη νησίδα Φάρο. Πήγε εκεί το πρωί, είδε πως το μέρος προσφέρεται και τράβηξε ο ίδιος το γενικό περίγραμμα του σχεδίου της πόλης, "σπείροντας" γραμμές με αλεύρι στο έδαφος.
Ο Δεινοκράτης ο Ρόδιος τοποθετήθηκε επικεφαλής των συνεργείων για την ανέγερση. Μαζί του, για τα οικονομικά, ο Κλεομένης από τη Ναύκρατι.
Ειρωνεία της τύχης: ο Αλέξανδρος δεν είδε ποτέ ζωντανός την πόλη που ίδρυσε. Τα υπόλοιπα 8 χρόνια της ζωής του τα πέρασε πολεμώντας στην Ασία... Ο τάφος του είναι στην Αλεξάνδρεια - άγνωστο όμως σε ποιο σημείο ακριβώς.

Στο ποίημα μιλάει ο Ηφαιστίων. Αναφέρεται σε κολακείες του Δεινοκράτη, που είπε ότι η νέα πόλη θα δοξάζει τον Αλέξανδρο, ενώ το ορθό κατά τη γνώμη του είναι ότι, αντιθέτως, ο Αλέξανδρος είναι εκείνος που προσδίδει δόξα σε ό,τι δημιουργεί. Γίνεται μνεία για τον Όμηρο, που "μίλησε" στον Αλέξανδρο. Τέλος, προτρέπει το φίλο του να ξεκουραστεί γιατί ξεκινάνε την επόμενη για το Αμμώνειο, βαθιά στην έρημο.

ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑ Η ΠΑΡ’ ΑΙΓΥΠΤΩ

 
ο Δεινοκράτης! ο Δεινοκράτης ο κόλακας
σού είπε πως η πόλη… πως μες από την πόλη
θα αναδειχτείς σε γενεές εκατό!
ενώ τη νέα πόλη, τη νέα μητρόπολη ελληνικής Αιγύπτου
εσύ την οραματίστηκες, το σχέδιο αυτό γενναιόδωρα
εσύ το έσπειρες στη λάσπη σαν σπορέας τειχών.
την πόλη αναδεικνύεις εσύ, Αλέξανδρε,
σε γενεές γενεών!
 
τι όνειρο κι αυτό!
ο θείος ποιητής, ο θείος Όμηρος να οδηγεί
τα βήματά σου, το χέρι σου στον πάπυρο,
τα μάτια σου στο μέλλον!
και λέει ο Δεινοκράτης, και λέει…
φτωχά τα λόγια του…
 
αλλά τώρα ξεκουράσου, πολεοδόμε φαραώ.
πορεία ηλιοδιάχυτη αμμότρωτη αρχίζει το ξημέρωμα
στην έρημο τη μονότονη
ως του Δία την όαση,
το Αμμώνιο της Λιβύης.

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (13) - Γάζα

Με τη λήξη της πολιορκίας και την άλωση της Τύρου, ο Αλέξανδρος ανέθεσε στον Ηφαιστίωνα μια ειδική αυτόνομη αποστολή: έπρεπε να συγκεντρώνει όλα τα πλοία (τα πλοία των Ελλήνων αλλά και όσα φοινικικά παραδόθηκαν), να τα οργανώσει σε ενιαίο πειθαρχημένο στόλο, και να φέρει όλες τις μονάδες στη Γάζα, που ήταν ο επόμενος πολεμικός στόχος.

Αποστολή δύσκολη. Η ανάθεση στον Ηφαιστίωνα δείχνει ότι ο Αλέξανδρος εκτιμούσε τις τεχνικής φύσης ικανότητες του φίλου του σε δύσκολα ή εμπιστευτικά θέματα οργάνωσης κι ανεφοδιασμού, και μια κάποια διπλωματική δεξιότητα. Χρειαζόταν να ενώσει πλοία διαφόρων πόλεων και λαών σ' ένα ενιαίο, αποτελεσματικό σύνολο. Ο Ηφαιστίων έλειπε αρκετές μέρες στη θάλασσα και πέτυχε σε όλα.

Στο ποίημα, ο Ηφαιστίων απέχει με το στόλο μία μέρα ακόμα από τη Γάζα και φαντάζεται λεπτομέρειες από την επικείμενη συνάντηση με τον Αλέξανδρο. Το 332 πΧ είναι 23 χρονών και το ερωτικό στοιχείο δεν λείπει...

ΓΑΖΑ

 
πολλές οι μέρες του χωρισμού,
οι ξάστερες νύχτες παφλασμού,
οι επίμονοι κρωγμοί των γλάρων στην πρύμνη.
αλλά αύριο στη Γάζα τελειώνει η αποστολή:
τη ναυαρχίδα μου πρώτη θα αποσπάσω
με κωπηλασία εξαντλητική, πρώτη θα δέσω,
πρώτος ν’ αποβιβαστώ,
πρώτος, ω ναι!
 
χαίρε, Αλέξανδρε! δυνατά θα πω, επίσημα,
ο στόλος σου ιδού, σε ασφαλή παράταξη, 
τα πάντα όπως όρισες,
δική σου και η θάλασσα η ακραία εδώ, Βασιλιά!
 
ο ασπασμός, παρά τη ματιά του, σύντομος θάναι, τυπικός.
- αναφορά επίσημη διαχύσεις δεν απλώνει –
τη νύχτα όμως…
νύχτα γίνεται ψίθυρος χαδιού η βασιλεία
και νιάτα θα χαίρονται νιάτα
από τη δύση ως την πρώτη, δοξαστική ανατολή!

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (12) - Τύρος

Μετά τη μάχη στην Ισσό, ο Αλέξανδρος οδήγησε το στρατό στην Αίγυπτο. Στο δρόμο του, οι πόλεις των Φοινίκων και των Εβραίων γρήγορα συνθηκολόγησαν. Μόνο το λιμάνι της Τύρου, που ήταν νησίδα έξω από την ακτή, αντιστάθηκε σθεναρά. Η πολιορκία κράτησε 8 μήνες! Για να πετύχει την άλωση, ο Αλέξανδρος έβαλε να επιχωματώσει σταδιακά με τεχνητό μόλο την απόσταση από την ακτή ως τη νησίδα. Κι όταν έγινε η ζεύξη προχώρησαν οι πολιορκητικές μηχανές και παραδόθηκε η πόλη.

Από τότε η Τύρος είναι χερσόνησος.

Στο ποίημα ο Αλέξανδρος μιλάει στον Ηφαιστίωνα. Είναι αποφασισμένος να πάρει την Τύρο, αλλά και δείχνει ανήσυχος για την επί μήνες αναγκαστική αδράνεια του στρατού. Κάνει μια παρομοίωση της κατάστασης με ερωτικό υπονοούμενο, φαίνεται ότι παραξενεύεται - στο καθαρό ερωτικό - ο Ηφαιστίων, κι ο Αλέξανδρος αμέσως λύνει την απορία. Με θετικό για τον έρωτά τους υπονοούμενο αυτή τη φορά. Πρωτότυποι, νομίζω, οι τελευταίοι στίχοι...

ΤΥΡΟΣ

 
η νησίδα αυτή, ανυπότακτη,
μαχαιριά όμοια στην πλάτη της Αιγύπτου,
δεν μπορεί, στους Φοίνικες λιμάνι δεν αφήνουμε αυτόνομο!
θα υποταχτεί, χερσόνησος θα μείνει.
και μήνες άλλους τόσους, και χρόνο να απαιτεί!
 
η πολιορκία βαρετή, το βλέπω, Ηφαιστίωνα,
έξω εδραιώνεται σκηνόκοσμος σαν τακτικό νοικοκυριό.
το ηθικό στο βόλεμα,
στα αζήτητα οι σάρισες, οι ασκήσεις στατικές.
στρατός σε βήμα σημειωτόν κουράζει το στρατιώτη.
σαν τα πολλά τα χάδια τα ατέλειωτα κι ακατάληκτα…
 
...όχι Ηφαιστίωνα, δεν υπαινίσσομαι, πώς άλλωστε;…
με σένα τον πολιορκητή,
πότε δεν παραδόθηκα, πες μου,
πότε δέν…

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (11) - Ισσός

Πασίγνωστη η Μάχη της Ισσού. 
Ο Αλέξανδρος τραυματίστηκε στο μηρό σ' αυτή τη μάχη. Αυτό δεν τον εμπόδισε να επισκεφτεί την οικογένεια του Δαρείου που είχε εγκαταλειφτεί (με μεγάλη ακολουθία κι ολόκληρο θησαυρό) στο περσικό στρατόπεδο. Είναι γνωστό το επεισόδιο. Η μητέρα του Δαρείου, όταν είδε να πλησιάζουν ο Ηφαιστίων κι ο Αλέξανδρος, νομίζει ότι στο πρόσωπο του Ηφαιστίωνα - που ήταν πιο ψηλός, πιο επιβλητικός από τον Αλέξανδρο - συναντάει το νικητή Βασιλιά. Ο Ηφαιστίων δείχνει ότι πρέπει να απευθυνθεί σ' αυτόν που στέκεται δίπλα του. Η δύστυχη γυναίκα ζητάει συγγνώμη για το λάθος κι ο Αλέξανδρος απαντάει πως δεν χρειάζεται γιατί ο Ηφαιστίων είναι κι αυτός Αλέξανδρος. Εξαίρετη ομολογία Φιλίας! 

Στο ποίημα, ο Ηφαιστίων προσπαθεί να κάνει τον Αλέξανδρο να ηρεμήσει μετά από τη μεγάλη κοπιαστική μέρα, να ξεκουραστεί. Μερικά από τα λόγια του Ηφαιστίωνα έρχονται σαν απάντηση στις αντιρρήσεις του Αλεξάνδρου. Έχουμε δηλαδή ένα είδος διαλόγου όπου μόνο τα λόγια του ενός από τους δύο καταγράφονται. Ο Ηφαιστίων έχει το πάνω χέρι. Έκλεισε καλά τη σκηνή και... παίζουν ξανά τους εφήβους! 

ΙΣΣΟΣ

η εν Ισσώ μάχη έληξε.

τα βασιλικά γυναικόπαιδα γενναιόφρονα τακτοποιήθηκαν.

μη σκέφτεσαι άλλο τη φυγή του δειλού δυνάστη.

η πληγή σου θα γιάνει, επιδέθηκε, αύριο ιππεύεις πάλι.

άσε την καρδιά σου να ησυχάσει,

αυτό το χτύπο το αχόρταγο

μην το αφήσεις να κατατρώει τα φιλιά μου,

την ήμερη επίδευση του χαδιού μου δέξου

ηδονικά, ηρέμησε, χαλάρωνε…

όχι, δεν ανοίγει η σκήνη.

Αλέξανδρος κι εγώ, αφού σε ομήγυρη βασιλική

έτσι με ομολόγησες,

τους πάντες απομάκρυνα,

κι έδεσα κόμβο γόρδιο τα σχοινιά…

από τη νύχτα όσο μένει,

τους εφήβους παίζουμε πάλι, Αλέξανδρε,

τους εφήβους, άμαχους…

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (10) - Ιωνία

Από τη μάχη του Γρανικού έως τη μάχη στην Ισσό μεσολαβούν κάπου 17 μήνες. Σ' αυτό το διάστημα απελευθερώθηκαν οι ελληνικές πόλεις της Ιωνίας και στη διάρκεια του χειμώνα 334-333πΧ, το πανελλήνιο εκστρατευτικό σώμα υπό τον Αλέξανδρο βρισκόταν περισσότερο σε φάση ανάπαυσης και προετοιμασίας για τη συνέχεια της εκστρατείας προς τα ενδότερα της Μικράς Ασίας.

Χρονολογικά το ποίημα "Ιωνία" τοποθετείται πριν από το ποίημα "Γόρδιο", που αναρτήθηκε πριν λίγες μέρες. Είναι ποίημα χωρίς καμιά συγκεκριμένη ιστορική αναφορά και δεν φαίνεται καν ποιος από τους δύο - Ηφαιστίων ή Αλέξανδρος - μιλάει μέσα απ αυτούς τους ερωτικούς στίχους. Περιγράφει κάτι σαν την "ανάπαυση του πολεμιστή..."

ΙΩΝΙΑ

 
στη θηλή σου τα χείλη μου
αναμυζούν ηδονή.
τα βλέφαρά μου δεν άντεξαν
το ελάχιστο χνούδι του στήθους
το λίγο ακόμα εφηβικό,
και μόνο με μάτια στόματος
με γλώσσα υπέρυγρη,
λέμε τα λόγια τα ακατάλυτα
του έρωτα:
κύπελλα χρυσά, ξέχειλα…
 
και θρίαμβος η καρδιά σου
να ορίζει ρυθμό!

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (9) - Γόρδιο

Με κόπο, ναι, με συνεχείς αναθεωρήσεις και διορθώσεις (κι αναζήτηση συνεχή στα ιστορικά δεδομένα) μπόρεσα κι έφτασα στο ένατο ποίημα της μικρής σειράς.

Το ποίημα έχει τη μορφή σύντομης επιστολής του Ηφαιστίωνα προς τον Αριστοτέλη (είναι γνωστό ότι διατηρούσαν αλληλογραφία στη διάρκεια της εκστρατείας). Ο Ηφαιστίων αναγγέλλει στο μεγάλο δάσκαλο ότι ο Αλέξανδρος έλυσε το Γόρδιο Δεσμό. Παλαιές προφητείες έλεγαν πως όποιος μπορούσε να λύσει τον κόμβο με τον οποίο ήταν δεμένο το μυθικό άρμα του Μίδα, θα γινόταν κύριος της Ασίας.

Έκδηλος ο ενθουσιασμός του Ηφαιστίωνα. Τονίζει - υπερτονίζει - τον ιδιαίτερο δεσμό του με τον Αλέξανδρο και το μήνυμα που στέλνει, το εμφανίζει σαν γραμμένο κι από τους δυό τους. Μάλιστα, στους τελευταίους στίχους γράφει με εξαιρετική οικειότητα, αφήνοντας να εννοηθεί κάτι που ο Αριστοτέλης "καταλαβαίνει και ξέρει..."

ΓΟΡΔΙΟ

 
Δάσκαλε,
ο Αλέξανδρος τον έλυσε τον κόμβο
στο Γόρδιο της Φρυγίας!
με μιά σαν αστραπή σπαθιά!
 
ιερείς και μάντεις υποκλίθηκαν,
η φρυγική φρουρά
σαν από δέος υπεράνθρωπο κλονισμένη
ακίνητη καταθαύμαζε!
κι ένας σεβάσμιος γέροντας
– ω τί αναμονή γενεών! –
με κόπο βραχνιασμένο να φωνάζει:
δική σου η Ασία, Βασιλιά!
 
ω Δάσκαλε,
οι δυό σου μαθητές, που απ΄τη Μίεζα
έπλασαν όνειρα κοσμογονίας στα σοφά σου λόγια!
ο ένας ο αυριανός κυρίαρχος του κόσμου!
κι ο σύσκηνος φίλος του, εγώ,
σεμνά σε χαιρετούν!

εδώ κλείνω τη γραφή, Αλέξανδρος καλεί.
καταλαβαίνεις...
ξέρεις...

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (8) - Γρανικός

Στο Γρανικό ποταμό έδωσε ο Αλέξανδρος την πρώτη μεγάλη μάχη εναντίον των Περσών. Νίκη των Ελλήνων. Κατά τις συμπλοκές ο Αλέξανδρος κινδύνεψε άμεσα: δέχτηκε ένα ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι (στο κράνος) που τον άφησε ζαλισμένο, εκτός μάχης ουσιαστικά, κι αν ο Κλείτος που μαχόταν δίπλα του δεν πρόλαβε το δεύτερο, πιθανώς θανάσιμο, χτύπημα κόβοντας με μια δυνατή κίνηση το χέρι του Πέρση, ο νεαρός Αλέξανδρος δεν θα προλάβαινε να περάσει στην ιστορία σαν Μεγάλος...

Καμιά φορά, η ιστορία κρέμεται από μια κλωστή (εδώ, από την ετοιμότητα ενός ακόλουθου).

Στο ποίημα, ο Ηφαιστίων προσεύχεται στο Δία. Πρέπει να ήταν ασύλληπτη η ανακούφισή του, βλέποντας ότι ο φίλος του "τη γλύτωσε"! Χαρακτηρίζει τον Αλέξανδρο γιο του Δία. Τον ισχυρισμό αυτό τον διατύπωνε και η Ολυμπιάδα, αλλά και η ίδια η μακεδονική δυναστεία από παλαιότερα διατυμπάνιζε μια θεϊκή καταγωγή. Δεν είναι λοιπόν παράξενο να κάνει τέτοια αναφορά ο Ηφαιστίων στην προσευχή του.

ΓΡΑΝΙΚΟΣ

 
πόσο απέχει, Δία Πατέρα, η ζωή από τη λήθη;
ο σπαραγμός από τα επινίκια;
η μια όχθη του Γρανικού από την άλλη;…
 
Αρτεμισίου μήνα με τον Αλέξανδρο
επισφραγίσαμε φιλία ζωής.
Αρτεμισίου μήνα, Δία, ένα χτύπημα εχθρού παράτολμο
θα έστελνε μήνυμα πένθους στην Πέλλα,
χαράς στην Αθήνα, αγαλλίασης στα Σούσα,
 
αν…
 
Δία, ο Κλείτος έναν πήχη αλόγου να απείχε
ποια νίκη θα γιορτάζαμε;
ποια θάταν η νύχτα μου με το γιο σου νεκρό;…
 
στον Κλείτο λοιπόν το τρόπαιό μου της ψυχής!
για τη νίκη στο Γρανικό, στον Κλείτο η ιαχή!