Σάββατο, 29 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (9)


ΤΑ ΑΦΑΝΤΑ
την Εξωγή από μακριά, τις Αλαλκομενές στο χάρτη,
την ταραγμένη αμμουδιά των Αφαλών σαν πρόθεση,
την Ιθάκη όλη, πώς να τη δείς;…
ούτε στην Παλαιοχώρα ευδόκησα,
ούτε στον Πίσω Αετό, όπου κυνηγημένος ψυχικά,
σκόνταψα όταν ένα αγόρι από παρέα τριών
μού έδειξε τ’ άχαμνά του και προσφερόταν αγγλιστί.
 
του Οδυσσέα το ανάκτορο άφαντο:
αλλού η πόλη, αλλού το λιμάνι, αλλού τα οχυρά,
αλλού οι διαδρομή του, η περιπλάνηση
που γοήτευσε γενεές εκατό πενήντα…
 
από την Οδύσσεια μερικές σελίδες
διάβασα, πού να διαβάσω
σε ομορφιά τοπίου απελπιστική, αφού έλειπες,  
σε φτώχεια συντροφιάς, αφού έλειπες…
 
με σένα δίπλα μου,
ακόμα λιγότερα θα μου αποκάλυπτε η Ιθάκη
κι αυτά μέσα από δική σου θεώρηση αξιών.
Οδυσσέα γύρευα, πλάνη.
Οδυσσέας ήμουν εγώ και περιπλανήθηκα
από τα επίμονα αγόρια της διαδρομής πιο επίμονος,
στα ψίχουλα τα ίχνη σου!...
και ναυαγός απόψε, καμιά Ναυσικά δεν με περιμάζεψε,
ούτε ναυαγοσώστης στιβαρός, στο τελευταίο
νυχτερινό κολύμπι…



Όταν, στις 11 Σεπτεμβρίου 2012, ο Ηφαιστίωνας σ’ ένα σχόλιό του πάνω στο ποίημα «Πόλις του Σταυρού» ανέφερε με πολλή ενθουσιασμό τους ναυαγοσώστες της Ιθάκης – κάτι που το έκανε και σε πρόσφατες αναρτήσεις του - τα 9 ποιήματα της ενότητας «Ιθάκη» είχαν ήδη γραφτεί. Παρά ταύτα, για να του είμαι ευχάριστος, κι επειδή είμαι και λίγο οπαδός του Γάλλου ποιητή Paul Valery (1871-1945) που πρέσβευε ότι οι στίχοι θέλουν συνεχή επεξεργασία και βελτίωση, σκέφτηκα ότι θα μπορούσα να «βολέψω» ένα ναυαγοσώστη κάπου σ’ ένα από τα ποιήματα που δεν είχαν ακόμα αναρτηθεί έως εκείνη την ώρα.
Ο εμβόλιμος ναυαγοσώστης βρήκε τελικά τη θέση του στο τέλος του σημερινού ποιήματος («τα άφαντα»). Οι τρεις λέξεις «ούτε ναυαγοσώστης στιβαρός» είναι εμβόλιμες. Όσοι από τους αναγνώστες προτιμούν να μην τις λάβουν υπόψη, μπορούν να διαβάσουν το ποίημα χωρίς τις 3 αυτές λέξεις, δηλαδή στην αρχική του εκδοχή. Μικρή η διαφορά (αλλά για τον Ηφαιστίωνα, φαντάζομαι, πολύ σημαντική).
 
Στο πρώτο ποίημα της ενότητας («Βαθύ») εκδηλώνεται μια στενοχώρια για το κρυφτούλι που παίζει η Ιθάκη με τα πλοία που κατευθύνονται στο κύριο λιμάνι. Το τελευταίο ποίημα, το σημερινό, εκφράζει πάλι μια στενοχώρια για τα αινίγματα, τα ερωτηματικά που παραμένουν γύρω από τα αρχαία που συναντάμε. Και μια άλλη στενοχώρια, πολύ βαθύτερη, λύπη, απελπισία για την απουσία του συντρόφου. Περιέχει και μια ομολογία σχεδόν εξουθενωτική: ότι με το σύντροφο δίπλα του, ο Ξενικός θα έβλεπε με μάτι διαφορετικό όσα είδε στη μοναχική του περιπλάνηση, κι ότι θάβλεπε σαφώς λιγότερα – να συμπεράνουμε ότι θα κοίταζε, θα θαύμαζε συνέχεια το σύντροφο όπου και να πήγαιναν, και κατ’ επέκταση θα συναισθανόταν διαφορετικά «η Ιθάκη τι σημαίνει…»; Μύθος, ιστορία, αρχαία υπολείμματα και η δίψα για φιλία εξυφαίνονται σ’ ένα λεκτικό υφαντό που παραμένει ατελείωτο. Το παράδειγμα της Πηνελόπης έπιασε τόπο.
 
Ας είναι…

Τετάρτη, 26 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (8)


ΣΑΡΑΚΗΝΙΚΟ
προς Νότο κι όλο φτώχαινε η Ιθάκη,
το Περαχώρι πείσμα στο πείσμα
να χαράξει σύνορο με το Βαθύ.
στο Σαρακήνικο μέ υποδέχτηκαν με χαμόγελο
άκακοι πειρατές, ξένοι όλοι,
πολύγλωσσοι αφέντες ελληνικών θαλασσών,
με το σελιδοδείκτη στην αρχή ακόμα της Οδύσσειας
- ακουμπισμένη στο τραπέζι, ανάμεσα σε μπίρες
κι εδώ κι εκεί κρασί…
 
η ώρα ούτε δέκα…
 
ξανθό ένα αγόρι, με άγραφη συνεννόηση βλεμμάτων
στον ίδιο μου βράχο έφτασε, ξανθός, λευκόσαρκος έφηβος
από ανήλια γη,
με γυμνασμένους κοιλιακούς και παρακάτω…
αλλά όχι, δεν γδύθηκε τελείως.
τα χέρια του άβολα έψαχναν κάτι να κρατήσουν,
ή κάτι να κρύψουν απ το αβέβαιο μάτι μου.
 
στην ψάθα κάθισε ακάλεστος, βουβός.
αντηλιακό το μόνο του εφόδιο.
 
αφέθηκε,
αφεθήκαμε
έως τα μισά του δρόμου των πρώτων ηδονών,
που αναπήδησε, και μισοτρέχοντας εξαφανίστηκε
ενώ ήχος δεν είχε ακουστεί, τα βράχια έρημα…
 
ανέτοιμος; σκέφτηκα, φόβος; σφήκες;
 
πάντως δεν θα μού λείπει
αντηλιακό…


 
Η δομή του ποιήματος είναι ίδια με τα άλλα ποιήματα της ενότητας "Ιθάκη" : σκέψεις με αφορμή ένα αξιοθέατο, ένα τοπίο, και η εμφάνιση αγοριού που ταράζει τις αισθήσεις. Υπάρχουν όμως διαφορές: εδώ το αγόρι δεν είναι μελαχρινό (γνωρίζουμε την αδυναμία του ποιητή στους μελαχρινούς νέους), και παρά τη στενή επαφή, δεν ανταλλάσσονται λίγες έστω λέξεις. Είναι και το μοναδικό ποίημα που δηλώνει ότι ο Ξενικός εδώ στάθηκε "άπιστος" απέναντι στον απόντα σύντροφό του. Αλλά δεν θα υπάρξει ολοκλήρωση, κι αυτό όχι επειδή ο Ξενικός θυμάται το σύντροφο και νιώθει τύψεις, αλλά επειδή το ξένο αγόρι, για άγνωστο λόγο, διακόπτει τις πρώτες διαχύσεις και φεύγει.
Και το κυνικό τέλος: δεν θα λείπει αντηλιακό. Στη βιασύνη του, το αγόρι το άφησε. 

Κυριακή, 23 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (7)


 
ΝΗΡΙΤΟ
στο δρόμο από Ανωγή για Μονή Καθαρών
ερμηνεύω το τοπίο με τα μάτια των βοσκών:
μια Οδύσσεια αιωνιότητα…
 
στη μονή δεν θάμπαινα.
με τράβηξαν απάνω οι πλαγιές, το Νήριτο,
και το πρόθυμο για οδηγό βοσκόπουλο.
παρέα με τις γίδες του και σαν γίδες σκαρφαλώσαμε
για θέα όλο ευρύτερη, αλιόχαρη, ηλιόραμα κορυφαίο,
έναν ύμνο πράσινο και γαλάζιο, ανάταση ψυχής!
 
όταν οι μελωδίες του τοπίου έσβησαν
του αγοριού κάτι ερωτήσεις άγριες έριξα,
για γίδες σε οίστρο, για στύση εφήβων κι αλάφρωση
παρά φύση κάπου στο κοπάδι…
χαμηλοθώρητος ο νεαρός, αλλά ώμο με ώμο,
λάγνα η ανάσα του, θυμαριού και πεύκου…
 
«να δοκιμάσεις, ήθελες;»
 
…..
 
στην κάθοδο έμεινα μόνος.
φωτογραφίες υποσχέθηκα, στο κενό και
η υπόσχεση για αύριο πάλι, για καθημερινή συνάντηση
στην πύλη της μονής.
 
γιατί, πώς να σου τ’ ομολογούσα;
με ειλικρίνεια, νά, πώς να σου έλεγα
τι σκέφτηκα, τι έκανα, πάνω στο Νήριτο, ζαλισμένος
από άνεμο θυμαριού και πεύκου,
αν…


Περιπλάνηση; Οδοιπορικό; Το ένα μετά το άλλο αναδύονται τα τοπία της Ιθάκης, όπως τα είδε ο Ξενικός. Σε κάθε τοπίο κι ένας πειρασμός. Στο σημερινό ποίημα, η πλαγιά του Νήριτου κεντρίζει τις αισθήσεις στο έπακρο: το κορυφαίο τοπίο, το όμορφο αγόρι, οι ακραίες επιθυμίες. Αλλά...

 

Πέμπτη, 20 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (6)


ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΑΝΩΓΗΣ
αφηρημένα ψάχνοντας, σαν άλλος Παυσανίας,
τα ανάκτορα του Οδυσσέα,
έπεσα πάνω σε ανάκτορο του άγνωστου θεού.
 
ένα αγόρι ως εδώ μέσα ακολούθησα
ή ως εδώ με οδήγησε το χαμόγελό του,
πονηρό, ω! και το μάτι πονηρό,
αλλά μέσα στο ναό πλήρης η απορρύθμιση,
άλλη εποχή, σαν άλλα ήθη
κι ο μύθος έσπασε…
το Βυζάντιο ξεδιπλώθηκε σε ψαλμούς επίτοιχους,
σε υμνολογία ελληνική, μα τόσο ξένη
ακάθεκτα εδώ στην Ανωγή, στα υψώματα του νησιού.
κι αγνώριστη μού εκδηλώνεται η Ιθάκη,
μια Ιθάκη, ωχ, καδηλανάφτρα που σβήνει τα κεριά
πολύ πριν φτάσει η καπνισμένη προσευχή
στο νέο δωδεκάθεο, σε ημίθεους αγίους,
στα πιο αγέλαστα χείλη της φυλής…
 
αγόρι θαύμαζα στον ήλιο, έναν αίλουρο,
έως την είσοδο.
εδώ αγίους γενειοφόρους, αυστηρούς, επιτιμητικούς,
με την ώρα μελετώ,
τέχνη αυτομαστίγωσης, τέχνη άρνηση ζωής.
 
αλλά στην έξοδο, νά τος, επίμονος,
η Ιθάκη αναθαρρεύει, Ιθάκη ζώσα!
 
ο άξονας του ναού δεν δείχνει Ιεροσόλυμα,
τον ερώτησα, γιατί;
 
«Αράκλη δείχνει», λέει,
«σε συνοδεύω, αν θες, διακόσια μέτρα, δυό λεπτά,
αλλού κι άλλους ογκόλιθους θα βρούμε,
γεμάτη η περιοχή, παντού μενίρ και θάμνοι…»
 
θάμνοι.


Ο Ξενικός συνεχίζει την περιήγησή του στην Ιθάκη. Οι μέρες δεν αναλώνονται μόνο σε κολύμπι και ηλιοθεραπεία. Τα αξιοθέατα στο νησί δεν είναι ιδιαίτερα σημαντικά αλλά είναι πολλά. Η μικρή βασιλική στην Ανωγή έχει ιστορηθεί με αξιόλογες βυζαντινές τοιχογραφίες. Αξίζει μια επίσκεψη. Και στη γύρω περιοχή βρίσκονται ογκόλιθοι που, αν έλειπε το πράσινο, θα έκαναν να μοιάζει το τοπίο σεληνιακό...
Στην είσοδο του χωριού ο Ξενικός συναντά έναν πρόθυμο νεαρό που θα τον οδηγήσει στη βασιλική, αργότερα και στο μεγαλύτερο ογκόλιθο, που οι κάτοικοι τον ονόμασαν "Αράκλη".
Οι θάμνοι;
Ο νεαρός προφανώς δίνει κάποια σημασία στους θάμνους έξω από το χωριό (καλή κρυψώνα;). Αφήνουμε την ασάλευτη ζωή του εσωτερικού της βασιλικής και συνεχίζουμε την πραγματική (έντονη) ζωή στο ύπαιθρο της Ιθάκης.

Δευτέρα, 17 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (5)



ΚΙΟΝΙ
το μέλι του νησιού, διαφημισμένο πουθενά…
στο Κιόνι ξαπλωμένος δυό λεπτά
εκτινάχτηκα από βούισμα μέλισσας, από βούισμα μελισσών
κοντά στα ανήλιαστα του σώματός μου.
και ωχ το μάταιο των χεριών για άμυνα!
και ωχ το βούισμα ορχηστρικά να δυναμώνει, ν’ απομακρύνεται,
να τριγυρίζει σα μόνιμη απειλή…
μελίσσια εδώ κοντά; μελίσσια πουθενά
ενώ οι μέλισσες παντού!
σφήνα οι συνειρμοί:
λείπεις, ίδια και ίδια μηρυκάζω.
αλλά για τις μέλισσες προειδοποίησες
και δεν άκουσα, ο αγέρωχος,
ή… μήπως ήμουνα εγώ που μέλισσες ανέφερα
στις Φρίκες ή στο Κιόνι, από παλαιότερο ταξίδι
- όπου δεν ήσουνα -
κι αγέρωχος δεν άκουσες, και γέλασες;…
 
χαμένος κόπος ως εδώ, η αμμουδιά ανώφελη,
το αδιαπέραστο πίσω μου πράσινο, το κρυφό μονοπάτι
ως τα βράχια του πειρασμού.
 
«σφήκες πολλές εδώ», νεανική φωνή, «σφήκες» είπε το αγόρι,
με νόημα ένα αγόρι, αφήνοντας τα ρούχα του στην άκρη,
μια χούφτα ρούχα
δίπλα στα δικά μου, τα ρούχα του όλα!
 
τα ρούχα του όλα…
το σώμα του όλο, μελαχρινό.
 
σφήκες λοιπόν στο Κιόνι, κι αγόρια, με κεντρί τον ήλιο!



Μην παραλείψω να προσθέσω, επεξηγηματικά, ότι με το πέμπτο αυτό ποίημα συνεχίζεται το οδοιπορικό του Ξενικού στην Ιθάκη. Κι ερωτική παντού η ατμόσφαιρα. Σιγά-σιγά ξεκαθαρίζει η δομή που ακολουθώ σε όλα τα ποιήματα αυτής της ενότητας: ένα συμβάν, ένα τοπίο, ένας πειρασμός που αναδύεται με τη μορφή ελκυστικού εφήβου.
Και με αφορμή ένα πρόσφατο σχόλιο να διευκρινίσω ότι σαν ποιητής κολυμπάω στην απέραντη ελληνική γλώσσα με μια μόνη αιδώ: την αισθητική. Κάθε ελληνίδα λέξη σεβαστή!

Και με περίσσιο σεβασμό στον Ηφαιστίωνα, που τόσο καίρια με σχολιάζει,,

 

Παρασκευή, 14 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (4)



ΦΡΙΚΕΣ
ανέμελο κολύμπι-κατάδυση
σε βράχια φιλικά ριζωμένα βαθιά, σε αχινότοπο.
ω τι πειρασμός να σκύψω το κεφάλι,
να πιώ άπειρα χρώματα, δύτης όλη μέρα να μείνω
σαν ψάρι γυμνός
ελεύθερος!
 
και μαχαιριά η μέδουσα η κόκκινη, ακίνητη, φρικιαστική!
σβώλος υπερδιάστατος, απόκοσμος!
νερό με πνίγει τόσο κοντά της, τινάζομαι,
το πόδι σχίζεται στο βράχο, ο τρόμος μη το πέος μου
από πάνω της σχιστά…
- πέος στυτό στην έπαρση
δύτης να είμαι, σαν ψάρι γυμνός, ελεύθερος!
 
…..
 
το χτυποκάρδι κόπασε, ξεπλύθηκε το αίμα,
ζεστός ο ήλιος, με πειθώ στοργική για έργα παρά θιν’ αλός,
με επίδοση σε ώμους μαυρισμένους,
στην πλάτη μου ατέλειωτη, τα μάτια του ονείρου…
 
«για δες τι έπιασα!»
στην παλάμη του αγοριού, νά την:
θόλος κοίλος η μέδουσα να πάλλει!
αγόρι μαυρισμένο ως μη άλλο,
αγόρι γυμνό, Περσέας έφηβος με λάφυρο μια μέδουσα!
 
«ακίνδυνες είναι», μου εξηγεί.
«σας είδα που τρομάξατε».
κι ακίνδυνος εξ ίσου εγώ, με απόγνωση σκέφτομαι,
καρφωμένος στο βράχο, ανήμπορος
με στύση ένα σώμα ολόκληρο,
μπροστά σε αγόρι τα μισά μου χρόνια…
ανεπίτρεπτο, έτσι να γυρίσω, να ανακάθομαι,
ανοίκειο, με στύση-πρόκληση.
ή,
μήπως;…

 

Τρίτη, 11 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (3)


ΠΟΛΙΣ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ
στην Πόλη του Σταυρού
αναγεννήθηκα Οδυσσέας.
η γη ανασηκώθηκε με προσταγή του Δία,
η θάλασσα υποχώρησε,
απ τα θεμέλια υψώθηκαν τοίχοι, μέγαρα, προβλήτες,
σεμνές οικίες, ναοί…
κάπως αλλιώς πια, παραμελημένα.
Τηλέμαχος, Πηνελόπη, πώς να επιβληθούν;
πώς να συντηρούν εστίες χηρών, εστίες είκοσι χρόνια…
και κανένας, μα κανένας,
ούτε σκύλος να με γνωρίζει,
γαυγίσματα μόνο με ακολουθούν…
 
Οδυσσέας δεν μου βγαίνει, με την προτομή πιο πάνω
καμιά σχέση, αλλού ο οίστρος.
αλλά μ’ έναν Τηλέμαχο έφηβο, γείτονα στην παραλία,
σύσκηνος; σύντροφος;…
εκείνος, πρωί κιόλας στην ήμερη θάλασσα,
βουτιές σε άστυ βυθισμένο, αλιέας κτερισμάτων.
 
αργότερα θα διψάει για ψωμί, συλλογίζομαι,
ψωμί με μέλι…



Αν θέλετε επεξηγήσεις, ζητήστε τις στα... σχόλια.
Υπεκφυγές δεν θα υπάρξουν.

Σάββατο, 8 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (2)


ΦΟΥΡΝΟΣ ΣΤΟ ΣΤΑΥΡΟ
ω το πρωινό ψωμί στα ρουθούνια μου,
ζεστά, όρθια τα ψωμιά στο ράφι,
- κόρα τραγανή κάτω από μελωμένη γλώσσα:
επιθυμία γλυκύτερη δεν υπάρχει,
γλυκύτερη κι από…
 
γλυκύτερο κι απ το μέλι στα δάχτυλά σου στάξιμο
που ευλαβικά κοινώνησα
το πρωινό εκείνο,
σε σεντόνια αποκαμωμένα, κι έτοιμα γι’ άλλα τόσο…
 
τί θυμήθηκα, τί θυμήθηκα!
παλαβός είχα τρέξει για ψωμί, ο ήλιος απορημένος, άγουρος.
κι όταν ξύπνησες από την απουσία της
γνώριμης ζεστασιάς,
τα είχα ετοιμάσει όλα, ω τα λίγα: το ψωμί το μέλι το δίκταμο.
ω τί φιλιά θυμήθηκα!
 
και πίσω από τη φουρναρού,
με αδειασμένο το κοφίνι,
λευκοζωσμένος βοηθός, ω το αγόρι το αψύ,
το αγόρι το στιβαρό, με χείλη μέλι,
μ’ ένα υγρό χαμόγελο, να με μετράει.
 
μια καλημέρα-αίνιγμα…



Ένα σύντομο ταξίδι στην Ιθάκη περιγράφεται στην καινούργια - φρεσκοφουρνισμένη! - ενότητα. Είπαμε, στίχοι χαλαροί, όπως οι ρυθμοί των διακοπών. Ο σύντροφος απρόσιτος, αλλά όλο και κάποια συντροφιά (πρόσκαιρη) εμφανίζεται στα βήματα του Ξενικού.


 

Τετάρτη, 5 Σεπτεμβρίου 2012

Ποιήματα 2012 - Ιθάκη (1)


ΒΑΘΥ
 
το λιμάνι εδώ αχρηστεύει την πυξίδα.
μεθυσμένο το πλοίο, αντί για προσέγγιση,
σε περίπλου νησιού καταλήγει.
η πορεία γυρίζει, γυρίζει, κι ακόμα γυρίζει
και λιμάνι, λες: ανύπαρκτο,
οι χάρτες, λες: ψέματα λένε, σε λάθος νησί,
σε Ιθάκη αλίμενη χαθήκαμε,
οι πλαγιές το εξαφάνισαν, το εξαφάνισαν το λιμάνι…
 
ώσπου το πρώτο άσπρο σπίτι, κεραμίδια στα πεύκα,
πολιτεία ξαφνική, με νησίδα τελώνη,
και προβλήτες αθέατες…
 
Οδυσσέας, έτσι ονειρευόταν νύχτες χωρίς τελειωμό
την επάνοδο, μια Πηνελόπη…
 
θα είπα το όνομα ψιθυριστά η διάβασαν τα χείλη μου.
«Πηνελόπη» ρωτάει το αγόρι
με μορφασμό δυσπιστίας ένα αγόρι δίπλα μου, με ήδη έτοιμο
βαρύ το σακίδιο, έτοιμο το σχόλιο, ευστροφία εφήβου:
«μια Πηνελόπη, λες, είκοσι χρόνια, ιστορικά λιγότερα
μια Πηνελόπη λες;»
 
εδώ στο Βαθύ θα μείνεις απόψε;
«εγώ στα ελεύθερα, όπου βρω νερό, σκηνή στήνω, δίπλή,
αν και μόνος,
Αχιλλέας, πες το, χωρίς Πάτροκλο…»



Καλά μάντεψαν όσοι υποστήριζαν ότι η ποίηση είναι σαν το κολύμπι. Όταν μαθαίνεις, δεν ξεμαθαίνεις. Πρώτο ποίημα λοιπόν μετά τις διακοπές του Αυγούστου, το ποίημα "Βαθύ", πρώτο στη μικρή σειρά-ενότητα "Ιθάκη".
Στίχος λίγο χαλαρός. Ο σύντροφος φαίνεται να λείπει, δεν λείπει όμως η συντροφιά. Ας αναλογιστούμε αυτό που ειπώθηκε από το μεγάλο μας ποιητή: φτάνοντας επιτέλους στην Ιθάκη, καταλαβαίνουμε η Ιθάκη τί σημαίνει...

Οι επόμενες μέρες θα δείξουν.