Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (11) - Ισσός

Πασίγνωστη η Μάχη της Ισσού. 
Ο Αλέξανδρος τραυματίστηκε στο μηρό σ' αυτή τη μάχη. Αυτό δεν τον εμπόδισε να επισκεφτεί την οικογένεια του Δαρείου που είχε εγκαταλειφτεί (με μεγάλη ακολουθία κι ολόκληρο θησαυρό) στο περσικό στρατόπεδο. Είναι γνωστό το επεισόδιο. Η μητέρα του Δαρείου, όταν είδε να πλησιάζουν ο Ηφαιστίων κι ο Αλέξανδρος, νομίζει ότι στο πρόσωπο του Ηφαιστίωνα - που ήταν πιο ψηλός, πιο επιβλητικός από τον Αλέξανδρο - συναντάει το νικητή Βασιλιά. Ο Ηφαιστίων δείχνει ότι πρέπει να απευθυνθεί σ' αυτόν που στέκεται δίπλα του. Η δύστυχη γυναίκα ζητάει συγγνώμη για το λάθος κι ο Αλέξανδρος απαντάει πως δεν χρειάζεται γιατί ο Ηφαιστίων είναι κι αυτός Αλέξανδρος. Εξαίρετη ομολογία Φιλίας! 

Στο ποίημα, ο Ηφαιστίων προσπαθεί να κάνει τον Αλέξανδρο να ηρεμήσει μετά από τη μεγάλη κοπιαστική μέρα, να ξεκουραστεί. Μερικά από τα λόγια του Ηφαιστίωνα έρχονται σαν απάντηση στις αντιρρήσεις του Αλεξάνδρου. Έχουμε δηλαδή ένα είδος διαλόγου όπου μόνο τα λόγια του ενός από τους δύο καταγράφονται. Ο Ηφαιστίων έχει το πάνω χέρι. Έκλεισε καλά τη σκηνή και... παίζουν ξανά τους εφήβους! 

ΙΣΣΟΣ

η εν Ισσώ μάχη έληξε.

τα βασιλικά γυναικόπαιδα γενναιόφρονα τακτοποιήθηκαν.

μη σκέφτεσαι άλλο τη φυγή του δειλού δυνάστη.

η πληγή σου θα γιάνει, επιδέθηκε, αύριο ιππεύεις πάλι.

άσε την καρδιά σου να ησυχάσει,

αυτό το χτύπο το αχόρταγο

μην το αφήσεις να κατατρώει τα φιλιά μου,

την ήμερη επίδευση του χαδιού μου δέξου

ηδονικά, ηρέμησε, χαλάρωνε…

όχι, δεν ανοίγει η σκήνη.

Αλέξανδρος κι εγώ, αφού σε ομήγυρη βασιλική

έτσι με ομολόγησες,

τους πάντες απομάκρυνα,

κι έδεσα κόμβο γόρδιο τα σχοινιά…

από τη νύχτα όσο μένει,

τους εφήβους παίζουμε πάλι, Αλέξανδρε,

τους εφήβους, άμαχους…

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (10) - Ιωνία

Από τη μάχη του Γρανικού έως τη μάχη στην Ισσό μεσολαβούν κάπου 17 μήνες. Σ' αυτό το διάστημα απελευθερώθηκαν οι ελληνικές πόλεις της Ιωνίας και στη διάρκεια του χειμώνα 334-333πΧ, το πανελλήνιο εκστρατευτικό σώμα υπό τον Αλέξανδρο βρισκόταν περισσότερο σε φάση ανάπαυσης και προετοιμασίας για τη συνέχεια της εκστρατείας προς τα ενδότερα της Μικράς Ασίας.

Χρονολογικά το ποίημα "Ιωνία" τοποθετείται πριν από το ποίημα "Γόρδιο", που αναρτήθηκε πριν λίγες μέρες. Είναι ποίημα χωρίς καμιά συγκεκριμένη ιστορική αναφορά και δεν φαίνεται καν ποιος από τους δύο - Ηφαιστίων ή Αλέξανδρος - μιλάει μέσα απ αυτούς τους ερωτικούς στίχους. Περιγράφει κάτι σαν την "ανάπαυση του πολεμιστή..."

ΙΩΝΙΑ

 
στη θηλή σου τα χείλη μου
αναμυζούν ηδονή.
τα βλέφαρά μου δεν άντεξαν
το ελάχιστο χνούδι του στήθους
το λίγο ακόμα εφηβικό,
και μόνο με μάτια στόματος
με γλώσσα υπέρυγρη,
λέμε τα λόγια τα ακατάλυτα
του έρωτα:
κύπελλα χρυσά, ξέχειλα…
 
και θρίαμβος η καρδιά σου
να ορίζει ρυθμό!

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (9) - Γόρδιο

Με κόπο, ναι, με συνεχείς αναθεωρήσεις και διορθώσεις (κι αναζήτηση συνεχή στα ιστορικά δεδομένα) μπόρεσα κι έφτασα στο ένατο ποίημα της μικρής σειράς.

Το ποίημα έχει τη μορφή σύντομης επιστολής του Ηφαιστίωνα προς τον Αριστοτέλη (είναι γνωστό ότι διατηρούσαν αλληλογραφία στη διάρκεια της εκστρατείας). Ο Ηφαιστίων αναγγέλλει στο μεγάλο δάσκαλο ότι ο Αλέξανδρος έλυσε το Γόρδιο Δεσμό. Παλαιές προφητείες έλεγαν πως όποιος μπορούσε να λύσει τον κόμβο με τον οποίο ήταν δεμένο το μυθικό άρμα του Μίδα, θα γινόταν κύριος της Ασίας.

Έκδηλος ο ενθουσιασμός του Ηφαιστίωνα. Τονίζει - υπερτονίζει - τον ιδιαίτερο δεσμό του με τον Αλέξανδρο και το μήνυμα που στέλνει, το εμφανίζει σαν γραμμένο κι από τους δυό τους. Μάλιστα, στους τελευταίους στίχους γράφει με εξαιρετική οικειότητα, αφήνοντας να εννοηθεί κάτι που ο Αριστοτέλης "καταλαβαίνει και ξέρει..."

ΓΟΡΔΙΟ

 
Δάσκαλε,
ο Αλέξανδρος τον έλυσε τον κόμβο
στο Γόρδιο της Φρυγίας!
με μιά σαν αστραπή σπαθιά!
 
ιερείς και μάντεις υποκλίθηκαν,
η φρυγική φρουρά
σαν από δέος υπεράνθρωπο κλονισμένη
ακίνητη καταθαύμαζε!
κι ένας σεβάσμιος γέροντας
– ω τί αναμονή γενεών! –
με κόπο βραχνιασμένο να φωνάζει:
δική σου η Ασία, Βασιλιά!
 
ω Δάσκαλε,
οι δυό σου μαθητές, που απ΄τη Μίεζα
έπλασαν όνειρα κοσμογονίας στα σοφά σου λόγια!
ο ένας ο αυριανός κυρίαρχος του κόσμου!
κι ο σύσκηνος φίλος του, εγώ,
σεμνά σε χαιρετούν!

εδώ κλείνω τη γραφή, Αλέξανδρος καλεί.
καταλαβαίνεις...
ξέρεις...

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (8) - Γρανικός

Στο Γρανικό ποταμό έδωσε ο Αλέξανδρος την πρώτη μεγάλη μάχη εναντίον των Περσών. Νίκη των Ελλήνων. Κατά τις συμπλοκές ο Αλέξανδρος κινδύνεψε άμεσα: δέχτηκε ένα ισχυρό χτύπημα στο κεφάλι (στο κράνος) που τον άφησε ζαλισμένο, εκτός μάχης ουσιαστικά, κι αν ο Κλείτος που μαχόταν δίπλα του δεν πρόλαβε το δεύτερο, πιθανώς θανάσιμο, χτύπημα κόβοντας με μια δυνατή κίνηση το χέρι του Πέρση, ο νεαρός Αλέξανδρος δεν θα προλάβαινε να περάσει στην ιστορία σαν Μεγάλος...

Καμιά φορά, η ιστορία κρέμεται από μια κλωστή (εδώ, από την ετοιμότητα ενός ακόλουθου).

Στο ποίημα, ο Ηφαιστίων προσεύχεται στο Δία. Πρέπει να ήταν ασύλληπτη η ανακούφισή του, βλέποντας ότι ο φίλος του "τη γλύτωσε"! Χαρακτηρίζει τον Αλέξανδρο γιο του Δία. Τον ισχυρισμό αυτό τον διατύπωνε και η Ολυμπιάδα, αλλά και η ίδια η μακεδονική δυναστεία από παλαιότερα διατυμπάνιζε μια θεϊκή καταγωγή. Δεν είναι λοιπόν παράξενο να κάνει τέτοια αναφορά ο Ηφαιστίων στην προσευχή του.

ΓΡΑΝΙΚΟΣ

 
πόσο απέχει, Δία Πατέρα, η ζωή από τη λήθη;
ο σπαραγμός από τα επινίκια;
η μια όχθη του Γρανικού από την άλλη;…
 
Αρτεμισίου μήνα με τον Αλέξανδρο
επισφραγίσαμε φιλία ζωής.
Αρτεμισίου μήνα, Δία, ένα χτύπημα εχθρού παράτολμο
θα έστελνε μήνυμα πένθους στην Πέλλα,
χαράς στην Αθήνα, αγαλλίασης στα Σούσα,
 
αν…
 
Δία, ο Κλείτος έναν πήχη αλόγου να απείχε
ποια νίκη θα γιορτάζαμε;
ποια θάταν η νύχτα μου με το γιο σου νεκρό;…
 
στον Κλείτο λοιπόν το τρόπαιό μου της ψυχής!
για τη νίκη στο Γρανικό, στον Κλείτο η ιαχή! 

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (7) - Τροία

Με το που πέρασε ο στρατός των Ελλήνων τα Στενά και πριν ακόμα ξεκινήσει η επιθετική πορεία προς τα ενδότερα της Περσικής Αυτοκρατορίας, ο Αλέξανδρος, συνοδευόμενος από τον Ηφαιστίωνα, επισκέφτηκε τους τάφους του Αχιλλέα και Πατρόκλου στην Τροία. Απέθεσαν στεφάνια στους τάφους και έτρεξαν οι δυό τους σε τιμητικό αγώνα δρόμου για τους μεγάλους μυθικούς νεκρούς, τους οποίους έβλεπαν σαν παράδειγμα για τη δική τους φιλία.
Στο αγώνισμα τρέχουν, όπως είθισται, γυμνοί.
Στο ποίημα, ο Αλέξανδρος κι ο Ηφαιστίων μιλάνε σε πρώτο πρόσωπο πληθυντικού. Πρώτη φορά ίσως εκδηλώνουν τόσο ανοιχτά ότι είναι Φίλοι (με κεφαλαίο Φ). Και δεν δίνουν δεκάρα για τα - πονηρά μάλλον - σχόλια των στρατιωτών. Εξάλλου, η βεβαιότητα της μελλοντικής νίκης θα χαροποιεί όλους, όλη την ιεραρχία τους στρατεύματος. Η δόξα του μεγάλου εγχειρήματος σε όλους ανήκει...

ΤΡΟΙΑ

 
Και νά που στεκόμαστε, σεβαστικά γδυτοί,
στα χώματα, αιμοδιψή τα χώματα
όπου Αχιλλέας και Πάτροκλος
έμελλαν να πολεμούν τη Μοίρα, τους Θεούς…
τα στεφάνια ζωηρόφυλλα θα μείνουν στη μνήμη
των στρατιωτών
που είδαν νεαρό βασιλέα κι ερώμενο, βασιλέα κι εραστή
να κοιτάζονται στα μάτια,
με τόλμη ανήκουστη
να κοιτάζουν κοινό τους το μέλλον στα μάτια…
 
κι αν αρκετοί την κλίνη μας φθονούν,
η δόξα από αύριο εξισώνει
άνακτα και υπήκοο!

 

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (6) - Θήβα

Βασιλιάς πια ο Αλέξανδρος, αναγνωρισμένος από τη μακεδονική αυλή, αντιμετώπισε "ανταρσία" σε διάφορα άλλα τμήματα του ελλαδικού χώρου. Η Θήβα και η Αθήνα αναίρεσαν τις συνθήκες αναγκαστικής συμμαχίας που είχε επιβάλει ο Φίλιππος Β' κι ο Αλέξανδρος πρέπει με τα όπλα να ανακτήσει την πρωτοκαθεδρία.

Το 335 πΧ η Θήβα καταστρέφεται ολοσχερώς, αλλά ο Αλέξανδρος αφήνει όρθιο το σπίτι του Πινδάρου. Οι κάτοικοι γίνονται δούλοι.

Στο σχετικό ποίημα, ο Ηφαιστίων δείχνει να στενοχωριέται για την άκρως τιμωρητική συμπεριφορά του φίλου του και προβλέπει (ιστορικά ορθά) ότι θα νιώθει τύψεις ο Αλέξανδρος.

 

ΘΗΒΑ

 
σεπτό το σπίτι, ερείπιο όσο η πόλη γύρω του
έσφυζε από ανδρεία, από πλούτη, από τέχνη.
τώρα, στην κάπνα μιας άκρας ισοπέδωσης
οι όρθιοι τοίχοι, τα ανθέμια στη στέψη,
η στέγη άθικτη, εύρυθμη,   
το όλο σαν κτίσμα επιβλητικό προβάλλει,
αγέρωχο σημάδι Θηβαίων
ότι εδώ υπήρχε η πόλη του Κάδμου,
η πόλη η πλησίον των Μουσών,
η πόλη του Πινδάρου…
 
αμείλικτος, Αλέξανδρε, γιατί;
Έλληνες είναι, την άνοιξη μαζί θα εκστρατεύαμε.
δούλους έπλασες, κέρδισε το κράτος,
αλλά Ερυνίες σου εφιάλτες θα μου διηγηθείς
τα ξημερώματα…

Ηφαιστίων κι Αλέξανδρος (5) - Αιγές

Τον Ιούνιο 336 πΧ στις Αιγές παίχτηκε ένα δράμα. Δολοφονημένος ο Φίλιππος Β'. Ανοιχτό το πεδίο για δολοπλοκίες. Τέσσερεις οι "νόμιμοι" διάδοχοι. Πρώτος, και μάλιστα με παλαιά πρωτεία, ο Αμύντας Γ', που είχε βασιλέψει κατ' όνομα για μικρό διάστημα πριν αρπάξει τη βασιλεία ο Φίλιππος. Δεύτερος ο Αρριδαίος, γιος του Φιλίππου (αλλά με μειωμένες πνευματικές ικανότητες). Τρίτος ο Αλέξανδρος. Τέταρτος, αλλά νήπιο ακόμα, ο Κάρανος, γιος κι αυτός του Φιλίππου, ο μόνος από  Μακεδονίτισσα μητέρα.

Στα σχολικά βιβλία μας δεν αναφέρεται πως ο Αλέξανδρος χρειάστηκε να σκοτώσει στενούς συγγενείς για να επικρατήσει τελικά.

Στο ποίημα, το βράδυ του δράματος, ο Ηφαιστίων επισημαίνει τους κινδύνους που διατρέχει ο Αλέξανδρος από τους άλλους διεκδικητές. Δύσκολο ποίημα, γιατί κάθε στίχος παραπέμπει σε άλλα ιστορικά πρόσωπα που έπαιξαν το ρόλο τους στη διαδοχή.

ΑΙΓΕΣ

νεκρός ο Φίλιππος!

πολλοί, Αλέξανδρε,
οι Μακεδόνες βασιλείς νεκροί από μαχαίρι αυλικού,
από εξ αίματος έριδες
ατέλειωτες…
γιατί αν στη μάχη απέναντι ο εχθρός, μαχόμενος τον νικάς.
αλλά στον οίκο σου, σε οικεία δώματα,
στα ανάκτορα όπου ενέδρα κάθε πύλη,
σε είσοδο θεάτρου, νά σήμερα,
πώς να φυλαχτείς;

φυλάξου Αλέξανδρε
από Άτταλο – με υψωμένο κύπελλο εκδηλώθηκε,
σε πρόσβαλε, κι ατιμώρητος, σαν δικαιωμένος τώρα
θα σού εναντιωθεί –
φυλάξου από Αμύντα – βασιλιάς αναγορεύτηκε
παιδί ακόμα, δεν ξέχασε τα λόγια τις τιμές
των πρεσβευτών, και των Αργεαδών,
του αίματός του, τα πρωτεία -  
φυλάξου από Παρμενίωνα – το στράτευμα ορίζει
και με την Ευρυδίκη κι έναν Κάρανο ζωντανούς,
μια λέξη του αρκεί –
Αλέξανδρε, φυλάξου!

τον αδερφό σου Αρριδαίο έχε τον κοντά
ώσπου το διάδοχο αποκτήσεις,
έναν έφηβο Φίλιππο κατ’ εικόνα σου,
καθήκον και χαρά σου!

και τέλος, την οργίλη αυτή νύχτα, από
…μένα φυλάξου,
που θα σε πνίξω στη στοργή,
Αλέξανδρε, φίλε, βασιλιά…